Płytki orientalne – przewodnik i rady jak wykorzystać je w domu

Płytki orientalne (albo te w stylu orientalnym) to ciekawy wybór dla osób szukających dekoracji, które nie wyskakują z każej marketowej półki. A do tego, forma gwiazdy na której wzory orientalnej często się opierają może być świetnym…. motywatorem – może patrzenie na ścianę z gwiazdami będzie Cię dopingować do pracy nad tym co ważne (bo w końcu – „per aspera ad astra” – „przez ciernie do gwiazd”)? Gwiazdy to często spotykany ornament w sztuce islamskiej (motyw popularny zwłaszcza na płytkach orientalnych!). Maurowie doprowadzili sztukę wykorzystywania gwiezdnej formy do perfekcji. Jeśli kiedyś będziesz miała szczęście odwiedzić  Alcázar albo Dom Piłata w Sewilli, to zobaczysz na żywo o czym mówię!

Real Alcázar w Sewilli – „żywa” inspiracja płytkami orientalnymi

Alcázar to najstarszy na świecie pałac królewski pełniący nadal swoją funkcję. Król Hiszpanii będąc w Sewilli śpi właśnie tam – to w końcu jego oficjalna rezydencja! Cała powierzchnia to około 9 hektarów. Budowla jest efektem wzajemnych wpływów i relacji kastylijskiego króla Piotra I i sułtana Muhamada V. Twierdza, która wygląda na typowo arabską budowlę jest w istocie (i była od początku) pałacem zbudowanym dla chrześcijańskiego władcy.

Alcázar obok Alhambry (pałacu w Granadzie) to najważniejszy przykład zastosowania i zachowania średniowiecznych kafli w Hiszpanii. Płytki orientalne nie są identyczne, ale ich geometryczne podstawy są bardzo podobne. W obu miejscach wykorzystano kafelki wyprodukowane w tych samych warsztatach rzemieślniczych w Sewilli. Stąd też pochodzą pierwsze azulejos, które trafiły do Portugalii (a dokładniej do pałacu w Sintrze, ale o tym już kiedyś pisałam). A potem kafelkowe szaleństwo opanowało portugalskie domy i ulice.

Czemu zamiast pisać o konkretach – jak używać płytek orientalnych w domu, piszę o pałacu w Hiszpanii? Bo uważam, że jeśli sięgasz po materiały i wzory, które nie są o niczym i wzięły się z jakiegoś konkretnego miejsca, to fajnie o tym wiedzieć – błyśniesz rozmawiając z koleżankami przy kawie (kiedy wpadną podziwiać twoje wyremontowane mieszkanko), a może nawet zainspirujesz się do podróży (do Sewilli z Polski latają tanie linie, a to wdzięczny kierunek podróży jeśli chcesz uciec od polskiej pluchy za oknem ;)).

Płytki orientalne to tetris dla zaawansowanych

Weźmy ośmioramienną gwiazdę – aby ją poprawnie wyrysować potrzebujemy siatki z przerwami między liniamy równymi długości boku albo przekątnej kwadratu. Łatwizna, nie? Jak tam wspomnienia z geometrią? Pot cieknący po czole na widok wielkiej drewnianej ekierki czy mały ptyś do zjedzenia na raz?

Bazą dla większości wzorów jest kombinacja wielokątów ułożonych na siatce. Trójkąty, heksagony i przede wszystkim kwadraty są absolutną podstawą. Gwiazda ośmioboczna powstaje z nałożenia na siebie dwóch kwadratów z których jeden jest obrócony o 45 stopni. Spotykane są i dziesięcioboki wpisane w czworoboki (bo czemu by nie?)

Płaską powierzchnię mogą wypełnić dowolne wielokąty ułożone tak by na siebie nie nachodziły i jednocześnie by nie było między nimi wolnej przestrzeni (pamiętacie grę w Tetris?). Taki układ nazywa się teselacją.

Jaka stoi za nią zasada matematyczna? W siatce zbudowanej z kwadratów – suma kątów na styku czterech wierzchołków to 360 stopni. Podobnie gdy inne wielokąty zgrupujemy tak, by suma ich wierzchołków wynosiła 360 stopni. Dzieje się tak jeśli zestawimy obok siebie trójkąty równoboczne (o kącie 60 stopni) i regularne heksagony (o kącie 120 stopni).

Te trzy możliwości dają nam regularną teselację. Na kafelkach wyglądać może ona tak:

Jeśli pokombinujemy, to możemy też ułożyć półregularną teselację. Jak? Poprzez ułożenie wzorów z wykorzystaniem kwadratów, trójkątów i heksagonów (1, 2 lub wszystkich 3 w jednym wzorze). W ten sposób możemy uzyskać tylko 8 (!) różnych kombinacji – właśnie takich:

Jest jeszcze opcja freestyle – użycie dowolnych figur geometrycznych i ułożenie ich tak, by nie było między nimi pustych przestrzeni – do wyboru do koloru – trójkąty nierównoboczne, romby, wielokąty wklęsłe i wypukłe, prostokąty. Może spróbujesz zaprojektować własny wzór? Takie rysowanie może być bardzo relaksujące 😉

Płytki orientalne czy płytki w stylu orientalnym?

Nie wchodząc w szczegóły technologiczne, płytki orientalne to płytki tworzone w technikach arista i cuerda seca lub mozaiki na które składają się tryliony małych geometrycznych form. „Prawdziwe” płytki orientalne kupisz u źródła (tam, gdzie nadal są produkowane – przoduje tutaj Maroko i Turcja). Istnieje też spory wybór (łatwiej w Polsce dostępny) płytek w stylu orientalnym, tzn. bazujących na typowych wzorach, ale tworzonych w innych technikach (np. majoliki w której maluje się kafelki hiszpańskie i azulejos portugalskie).

Takie płytki w orientalnym stylu wyglądać mogą np tak:

Płytki orientalne – 3 typy wzorów

Płytki orientalne mogą być ułożone na trzy sposoby:

• fryzy – elementy ułożone wzdłuż jednej linii i tylko w jednym kierunku
• mozaiki – moduły układane w dwóch kierunkach
• rozety (koła) – elementy rotowane względem punktu centralnego (środka)

Rozety często mają dodatkowe wstęgi przeplatające się pomiędzy poszczególnymi elementami wzoru. I na rozmiar wstęgi jest wzór matematyczny! Stosunek szerokości wstęgi do przestrzeni znajdującej się pomiędzy wstęgami wynosić powinien 1:2 tzn., że wstęga jest o połowę węższa niż przestrzeń, którą oplata.

Sama rozeta to też nie jest pikuś. Składa się z 6 elementów (nazwy przytaczam po hiszpańsku za książką M. M. Vela ’The Royal Alcazar of Seville with a ruler and compass’):

Jak powstają mozaiki orientalne?

Na takich zasadach zbudowana jest dekoracja Alcázaru – nie tylko kafli ale też sufitów i drzwi. W Fezie nadal działają tradycyjne warsztaty produkujące kafelki. Można je odwiedzić, ale jeśli akurat nie wybierasz się do Maroka, YouTube też wystarczy 😉

W skrócie proces produkcji wygląda tak:

Rzemieślnicy robią kafle z gliny, które emaliują i wypalają. Potem, używając wzorników i/lub szablonów przenoszą wzory na kafle. W zespole jest specjalista od geometrycznych wzorów, kassar odpowiadający za wycinanie poszczególnych kawałków a aliceres ma ostro zakończony młotek. Kiedy już wszystkie elementy są wycięte, rzemieślnicy układają je odwrociem do góry na płaskiej powierzchni, tak by do siebie przylegały bez odstępów. To bardzo ważne! Odwrocie tesserów (czyli pojedynczych wyciętych elementów mozaiki) jest celowo nierówne. Chodzi o to by zaprawa murarska aplikowana na tył panelu lepiej się z nimi związała (ciasno do nich przylegała). Panele po wyschnięciu są przymocowywane do ściany (w całości – nie jako pojedyncze elementy!).

Płytki orientalne w domu – gdzie i jak?

Płytki orientalne nadadzą tajemniczego, orientalnego sznytu mieszkaniu. Jeśli lubisz podróże, słońce, zapach przypraw i tajemniczy klimat „Baśni z tysiąca i jednej nocy”, to może być styl, który ci się spodoba.

Wzory płytek orientalnych opierają się na matematycznym rytmie więc w zależności od liczby kolorów i stopnia skomplikowania wzoru albo uspokoją albo doenergetyzują twoje ściany (i/lub podłogi).

Fajnie będą wyglądać jako lamperie albo dekoracje ścian na klatkach schodowych (to inspiracja niemal 1:1 z pałacami w Sewilli). Płytki orientalne osobiście polecam szczególnie do miejsc, w których chcesz się zrelaksować i patrząc na nie, zobaczyć nie tyle gwiazdkowe patterny na płytkach ceramicznych, co gwieździste galaktyki. Ggwiazdy zbudowane ze złotych/żółtych wstęg na ciemnokobaltowym tle mogą się w ten sposób „czytać” na ścianie (a może na kawałku sufitu nad wanną czy prysznicem?) Może to jest to, o czym marzysz?

Jeśli tak, to napisz do mnie i zapytaj o kafelki malowane ręcznie – razem wymyślimy dla ciebie dekorację sprzyjającą błogiemu relaksowi 🙂